Wat kan ik doen als professional om mantelzorgers te ondersteunen?
Ben jij een (zorg)professional of vrijwilliger en werk je vaak met mantelzorgers? Hoe zorg je ervoor dat je de mantelzorger ziet en bovendien; hoe kun je helpen om de mantelzorger overeind te houden? In dit artikel lees je handige tips om mantelzorgers te (h)erkennen en hen de juiste weg te wijzen.
'Nee, ik ben geen mantelzorger'
Veel mantelzorgers zorgen vanuit een vanzelfsprekendheid. Ze zijn ‘onzichtbare verzorgers’. Ze doen de zorg er ‘gewoon’ bij, uit liefde. Ze hebben een heel ander beeld bij het woord mantelzorger en vinden dat veel te zwaar voor hetgeen zij zelf denken te doen. Maar zolang de mantelzorger niet weet dat die mantelzorger is, kan die ook geen ondersteuning vragen. En daarin speel jij als professional een belangrijke rol.
Leestijd
8 minuten
'Zorg je voor een naaste?'
Mantelzorgers herkennen zich vaak niet in de term 'mantelzorger'. Ze vinden dat zij het lang niet zo zwaar hebben als 'de mantelzorger'. Ze doen het immers uit liefde. Maar op den duur wordt de zorg wel zwaarder en om dit voor te zijn, is het belangrijk dat mantelzorgers op tijd worden herkend en ondersteund. Vraag dus niet 'Ben je mantelzorger?' maar stel de vraag 'Zorg je voor een naaste?' of 'Is jouw dierbare ziek?'. Leg vervolgens uit dat zij mantelzorger zijn, ook al voelen zij zich geen mantelzorger. En vertel waar de mantelzorger hulp kan vinden.
Zie jij de mantelzorger?
Wanneer je met cliënten werkt, dan kun je ervan uitgaan dat er ook een mantelzorger bij betrokken is. Die zie je misschien niet altijd, vooral wanneer een cliënt nog zelfstandig is. Toch is het belangrijk om uit te zoeken wie de mantelzorger is. Vraag of de mantelzorger tijdens de volgende afspraak mee kan, om kennis te maken. En komt de mantelzorger wel mee met de cliënt? Betrek de mantelzorger bij het proces. De mantelzorger kent de cliënt het beste. Bovendien heb je als professional een signaalfunctie; is de mantelzorger overbelast? Bespreek dit en help de mantelzorger op weg naar goede ondersteuning. Bijvoorbeeld door het Mantelzorgcentrum.
Wat heeft de mantelzorger nodig?
Voorkomen is beter dan genezen, het is niet voor niets een veel gebruikt gezegde. Hoewel veel mantelzorgers het prima zelf afkunnen, is het belangrijk om hen te wijzen op verschillende soorten ondersteuning voordat zij overbelast raken. Zij hoeven er op dat moment geen gebruik van te maken. Maar weten dat ze ieder moment hulp kunnen inschakelen wanneer dit nodig is, is voor velen al voldoende. Maar hoe weet je wat een mantelzorger nodig heeft? Deze vragen kunnen daarbij helpen:
- Wat heeft de mantelzorger nodig?
- In welke fase van mantelzorg zit de cliënt/mantelzorger?
Hoe gaat de toekomst er mogelijk uitzien; welke perspectieven zijn er, waar moet rekening mee houden? - Is de mantelzorger (nog) in balans?
- Komt de mantelzorger nog voldoende toe aan sport of hobby's?
- Hoe ziet het leven van de mantelzorger zelf eruit? Heeft deze persoon naast de zorg ook nog werk (kan de werkgever meedenken?), studie, een gezin, andere verplichtingen, ambities, een sociaal leven? Hoe is het allemaal te combineren, wat heeft de mantelzorger daarvoor nodig?Hoelang denkt de mantelzorger het op deze manier vol te houden?
- Gaat het om een thuissituatie of om (deels) intramurale zorg?
- Is het nodig de zorg te verdelen? En wat is daarin gewenst? Kan de hulp ingezet worden vanuit het eigen netwerk of is er (aanvullende) professionele hulp nodig?
- Wie of welke instantie kan de mantelzorger verder helpen?
- Hoe kun je als professional bijdragen zodat het rondom de relatie en/of het gezin draaiende blijft?
- Hoe kun je meer ontspanning brengen in de situatie?
Hulpmiddelen
Handige hulpmiddelen om de situatie van de mantelzorger in kaart te brengen zijn bijvoorbeeld Positieve gezondheid of de 3-minuten check waarbij de mantelzorger zelf kan inzien in welke mate die belast is. Verwijzer-mantelzorgondersteuning en Zorgladder Mantelzorg van Movisie zijn handige tools om je als professional te helpen de mantelzorger zo goed mogelijk te ondersteunen.
Doorverwijzen
Bij wie de mantelzorger terecht kan hangt af van de situatie. De ene mantelzorger is geholpen met alleen informatie. De ander met specifieke of praktische ondersteuning. En sommige mantelzorgers voelen zich gesteund door een luisterend oor of bijvoorbeeld lotgenotencontact.
De eerstelijnszorg, zoals een huisarts of praktijkondersteuner, kan hierin veel betekenen. Maar ook bijvoorbeeld iemand van het wijkteam of een mantelzorgmakelaar van het Mantelzorgcentrum.
Mantelzorgers kunnen terecht bij hun gemeenten. Ook bieden de aangesloten zorginstellingen en welzijnsorganisaties de mantelzorger diverse hulpmogelijkheden. Daarnaast vind je vele andere organisaties in de regio die mantelzorgers kunnen bijstaan. Kijk per gemeente welke organisaties dit zijn.
Wat doet het Mantelzorgcentrum?
Het Mantelzorgcentrum helpt de mantelzorger om de balans tussen zichzelf, het zorgen, werken en gezin te behouden, versterken of terug te krijgen. Dit doen we onder andere door:
- Een luisterend oor te bieden;
- De juiste ondersteuning binnen het sociaal domein in te zetten;
- Activiteiten te organiseren;
- Een maandelijkse nieuwsbrief met handige tips voor mantelzorgers te sturen;
- Mantelzorgers voor te bereiden op verhuizing van hun naaste (berekening eigen bijdrage, informatie geven over de Wet Langdurige zorg etc.);
- Ondersteunen bij belastingtoeslagen (huur- zorg- en kinderopvangtoeslag);
- Informatie over het persoonsgebonden budget te geven en ondersteuning te bieden bij de aanvraag bij de verschillende loketten (Wmo, Wlz en Zvw);
- Het keukentafelgesprek met de gemeente voor te bereiden en samen met de mantelzorger te voeren;
- De mantelzorger te ondersteunen bij aanvragen voorzieningen van de gemeente (Wmo);
- De mantelzorger te informeren over respijtzorg, een adempauze voor mantelzorgers.
Evalueren en bijstellen
Het helpt om regelmatig vinger aan de pols te houden. Want het komt voor dat mantelzorgers hun grens verleggen (wanneer is het ‘genoeg’ en is aanpassing in de zorgsituatie nodig?).
Vraag hen regelmatig: Hoe gaat het nu? Is er iets veranderd in de situatie? Hoe is het met je balans? Blijf hierover samen in gesprek en evalueer om afspraken te herzien of om aanvullende hulp in te schakelen. Er zijn ondersteunende middelen en handvatten om het gesprek daarover aan te gaan. Bekijk de thema's hieronder voor meer tips!
